Termowizja czy noktowizja – co wybrać? 

Technologia noktowizyjna wzmacnia światło otoczenia, takie jak światło księżyca lub gwiazd, dzięki czemu umożliwia obserwację w ciemności. Zasada działania jest prosta: obiektyw zbiera światło, które następnie jest wzmacniane za pomocą wzmacniacza obrazu (IIT) lub cyfrowego sensora CMOS, po czym wyświetlane w postaci obrazu w okularze lub na ekranie.  

Generacje urządzeń noktowizyjnych  

Urządzenia noktowizyjne często klasyfikuje się według generacji, z których każda oznacza kolejny etap rozwoju tej technologii:  

• Generacja 1: podstawowe wzmocnienie obrazu, przystępna cena, ale ograniczona rozdzielczość i krótki zasięg detekcji.  

• Generacja 2/2+: lepsza czułość na światło i wyższa jakość obrazu, mniejsze uzależnienie od iluminatorów podczerwieni.  

• Generacja 3: zaawansowana technologia klasy wojskowej, oferująca doskonałą jakość obrazu, niski poziom szumów i długą żywotność.  

Rola iluminatorów podczerwieni  

W całkowitej ciemności iluminator podczerwieni działa jak niewidoczna dla ludzkiego oka latarka emitująca promieniowanie podczerwone, które może zostać wzmocnione przez urządzenie noktowizyjne. Cyfrowe urządzenia noktowizyjne często współpracują z iluminatorami podczerwieni o długości fali powyżej 850 nm, dzięki czemu ich światło jest niewidoczne dla zwierząt.  

Skuteczność i ograniczenia w terenie  

Noktowizja działa najlepiej wtedy, gdy dostępna jest przynajmniej niewielka ilość światła otoczenia – np. na otwartych przestrzeniach przy świetle księżyca lub gwiazd. Jej skuteczność wyraźnie spada jednak w następujących warunkach:  

• Gęsta mgła lub zadymienie, które rozpraszają światło.  

• Całkowita ciemność, wymagająca użycia iluminatora podczerwieni.  

• Gęsta roślinność, przez którą nie przenika skutecznie światło. 

Aby przekonać się, jak teoria sprawdza się w praktyce, poprosiliśmy o komentarz doświadczoną myśliwą – Julię Nowak: 

W pogodną, bezchmurną noc noktowizja, wspomagana dodatkowym źródłem światła, pozwala uzyskać naturalny obraz na krótszych dystansach. Ale gdy warunki pogodowe się pogarszają, termowizja jest niezastąpiona! 

Jak działa termowizja w rzeczywistych warunkach?  

Termowizja wykrywa źródła ciepła, a nie światło. Każdy obiekt emituje promieniowanie podczerwone zależne od swojej temperatury, a sensor urządzenia termowizyjnego przekształca te różnice w widoczny obraz nazywany termogramem. W przeciwieństwie do noktowizji termowizja nie jest uzależniona od światła otoczenia.  

Jak to działa  

• Detekcja: sensor rejestruje niewielkie różnice temperatur (nawet rzędu ułamków stopnia).  

• Przetwarzanie: różnice te są przekształcane w obraz przy użyciu różnych palet kolorystycznych (White Hot, Black Hot, Red Hot itp.).  

• Wyświetlanie: w efekcie powstaje obraz, w którym cieplejsze obiekty wyraźnie odróżniają się od chłodniejszego tła.  

Więcej informacji na temat promieniowania podczerwonego i metod detekcji ciepła znajdziesz w przewodniku NOAA.  

Zalety w terenie  

Lunety i monokulary termowizyjne doskonale sprawdzają się tam, gdzie noktowizja napotyka ograniczenia:  

• Całkowita ciemność – pełna niezależność od światła otoczenia.  

• Ograniczona widoczność – termowizja skutecznie działa we mgle, dymie i niezbyt gęstej roślinności, ułatwiając dostrzeżenie ukrytych zwierząt.  

• Odporność na warunki pogodowe – niezawodne działanie podczas deszczu, opadów śniegu czy porannych chłodów.  

Na podstawie wieloletnich doświadczeń z termowizją Julia zauważyła jeszcze jedną prawidłowość:  

Wielu myśliwych mówi, że termowizja pozwala im skutecznie polować nocą. Dlaczego? Ponieważ pomaga dostrzec i wykryć zwierzynę nawet w najbardziej wymagających warunkach.  

Skorzystaj z naszego poradnika Najlepsze monokulary termowizyjne do polowania.  

Zasięg detekcji i rozdzielczość  

Skuteczność lunety termowizyjnej zależy przede wszystkim od rozdzielczości sensora (np. 640×480 px w porównaniu z 384×288 px) oraz czułości termicznej NETD (<25 mK w przypadku zaawansowanych urządzeń Pulsar). Wyższa rozdzielczość i niższe wartości NETD przekładają się na lepszy kontrast obrazu, większy zasięg detekcji i możliwość łatwiejszego rozpoznania zwierzyny.  

Ograniczenia  

Obraz termowizyjny nie „przenika” przez ściany ani gęstą roślinność. W niektórych sytuacjach, np. gdy temperatura ciała zwierzęcia jest zbliżona do temperatury otoczenia, kontrast termiczny może się zmniejszyć.  

Noktowizja i termowizja – wady i zalety  

Noktowizja i termowizja mają zarówno swoje mocne strony, jak i ograniczenia. Noktowizja jest ceniona za naturalny obraz i przystępną cenę, jednak jej skuteczność spada przy braku światła otoczenia oraz w warunkach ograniczonej widoczności. Termowizja doskonale sprawdza się podczas wykrywania celów w każdych warunkach pogodowych oraz obserwacji na dużych dystansach, ale wiąże się z wyższym kosztem zakupu, a generowany obraz może być mniej szczegółowy niż obraz noktowizyjny.  

Tabela porównawcza – noktowizja a termowizja  

Dowiedz się więcej: Urządzenia termowizyjne i noktowizyjne – wszystko, co warto wiedzieć  

Alternatywne podejście – obrazowanie multispektralne 

Termowizja i noktowizja są skutecznymi technologiami, jednak każda z nich ma swoje ograniczenia. Termowizja pozwala szybko wykrywać źródła ciepła, natomiast noktowizja zapewnia bardziej szczegółowy obraz. W rzeczywistych warunkach łowieckich często przydają się obie te możliwości. 

Obrazowanie multispektralne łączy termowizję i obrazowanie optyczne w jednym systemie, dzięki czemu nie trzeba wybierać między skuteczną detekcją a szczegółowym obrazem. Na przykład podczas obserwacji pola o zmierzchu termowizja może pomóc dostrzec zwierzę ukryte w wysokiej trawie, a kanał optyczny umożliwić określenie jego gatunku oraz ocenę sytuacji za celem, co ułatwia podjęcie decyzji o oddaniu strzału. 

Pulsar Symbion to przykład urządzenia multispektralnego opracowanego z myślą o takim zastosowaniu. Pozwala myśliwym wykrywać źródła ciepła z wykorzystaniem termowizji, a następnie błyskawicznie przełączyć się na wyraźny obraz cyfrowy w celu identyfikacji. Dzięki temu zapewnia pełną orientację w terenie w dzień, o zmierzchu i po zmroku – bez konieczności zmiany sprzętu. 

Oto jak możliwości urządzeń Symbion krótko opisuje Christian Rysgaard – ekspert łowiecki z dużym doświadczeniem w korzystaniu z technologii cyfrowej, termowizyjnej i multispektralnej: 

Kanał termowizyjny nie ma sobie równych pod względem wykrywania źródeł ciepła i działa niezależnie od dostępnego światła. Kanał cyfrowy pomaga w identyfikacji gatunku, płci i cech indywidualnych, a regulowany iluminator podczerwieni ujawnia szczegóły okrywy bez widocznej poświaty. Wbudowany dalmierz laserowy zapewnia natychmiastowy, niezawodny pomiar odległości. 

Dowiedz się więcej: Urządzenie multispektralne czy termowizyjne – wszystko, co warto wiedzieć 

Która technologia lepiej sprawdza się podczas polowania?  

Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi na pytanie, czy podczas polowania lepiej sprawdza się termowizja, czy noktowizja. Właściwy wybór zależy od celu polowania, gatunku zwierzyny oraz warunków, w jakich odbywa się polowanie. Oto jak postrzega to nasza ekspertka Julia:  

Najpierw warto zastanowić się, jakie funkcje są naprawdę potrzebne podczas polowania.

Czy polujesz głównie w lesie, czy w otwartym terenie? Oddajesz strzały na krótkich czy długich dystansach? Jak duże znaczenie ma możliwość dokładnej oceny obserwowanego osobnika? Polujesz niezależnie od warunków pogodowych czy w mgliste, deszczowe wieczory raczej zostajesz w domu? Jakie są lokalne wymogi prawne? Jakim budżetem dysponujesz? Odpowiedzi na te pytania pomogą w wyborze odpowiedniego urządzenia.

Obie technologie sprawdzają się podczas polowania, jednak każda z nich najlepiej działa w innych warunkach.

Noktowizja od lat pozostaje popularnym wyborem wśród myśliwych, ponieważ zapewnia naturalny obraz zbliżony do obserwowanego w świetle dziennym. Dzięki temu łatwiej jest prawidłowo identyfikować zwierzynę, co ma kluczowe znaczenie przy rozróżnianiu gatunków czy ocenie wielkości poroża przed oddaniem strzału.  

Dlatego myśliwi polujący na jelenie oraz osoby, dla których kluczowe znaczenie ma właściwa identyfikacja zwierzyny przed oddaniem strzału, często wybierają noktowizję.   

Uwaga Julii z perspektywy praktyka: 

W niewielu krajach dozwolone jest polowanie na jelenie nocą czy generalnie korzystanie z cyfrowych lunet celowniczych.

Zgadzam się jednak, że możliwość właściwej oceny przed oddaniem strzału ma ogromne znaczenie. Dotyczy to choćby określenia płci dzika – i właśnie dlatego wielu myśliwych wybiera noktowizję.

Jest również bardziej przystępna cenowo, dlatego często stanowi pierwszy wybór dla osób rozpoczynających przygodę z polowaniami nocnymi oraz myśliwych polujących przy choćby niewielkiej ilości naturalnego światła. Jednak ponieważ noktowizja opiera się na wzmacnianiu światła, jej skuteczność spada w całkowitej ciemności, a także we mgle, dymie i gęstej roślinności.

Natomiast termowizja całkowicie zmienia dynamikę polowania. Zamiast wykorzystywać światło widzialne, wykrywa promieniowanie podczerwone emitowane przez obiekty, dzięki czemu nawet w całkowitej ciemności zwierzę wyraźnie odróżnia się od otoczenia. To sprawia, że termowizja szczególnie dobrze nadaje się do wykrywania zwierzyny ukrytej w gęstych zaroślach, znajdującej się w dużej odległości lub aktywnej w warunkach ograniczonej widoczności.

Myśliwi tropiący dziki na rozległych polach, szopy pracze ukrywające się wysoko w koronach drzew albo postrzałki w wysokiej trawie często uznają termowizję za niezbędne narzędzie. Dodatkową zaletą jest duży zasięg detekcji lunet termowizyjnych o wysokiej rozdzielczości – czasem przekraczający 1800 m – który zapewnia przewagę w otwartym terenie, gdzie zwierzyna może znajdować się w bardzo dużej odległości. Z drugiej strony urządzenia termowizyjne są droższe, wymagają wprawy w interpretacji obrazu i nie odwzorowują tak naturalnie szczegółów okrywy czy poroża.

W praktyce wielu myśliwych nie wybiera między termowizją a noktowizją i korzysta jednocześnie z obu technologii. Często używają oni monokularu termowizyjnego do szybkiego skanowania terenu i wykrywania zwierzyny, a lunety noktowizyjnej – do precyzyjnej identyfikacji celów i oddawania strzałów.   

Wraz z rozwojem urządzeń multispektralnych, takich jak Pulsar Thermion Duo czy Merger Duo, myśliwi zyskali możliwość korzystania z obu technologii w jednym urządzeniu, które łączy zalety obu rozwiązań.  

Powiązane: Monokulary termowizyjne do polowania – wszystko, co warto wiedzieć